Mbi sistemin rrugor

(në vazhdën e shkrimeve mbi “Kompromisin e Madh” mes liberalizmit dhe etatizmit, [1], [2], [3])

1
Kur do vijë dita?

1. Mangësitë e sistemit rrugor

Ndër mangësitë shumta të Shqipërisë është edhe gjendja tejet e dobët e infrastrukturës rrugore në vend. Jo vetëm që rrjeti rrugor është shumë më i rrallë se në perëndim, ku rëndom edhe qyteza fare të vogla lidhen në mënyrë të drejtpërdrejtë me rrugë cilësore, por dhe aq infrastrukturë sa ekziston vuan nga cilësia e dobët e punimeve dhe mungesa e mirëmbajtjes. Edhe vepra që konsiderohen si më rendësi strategjike, të tilla si Rruga a Kombit apo segmente të tjera autostrade, nisin e valëzohen sa më shumë kalon koha.

Kostoja e një sistemi të tillë rrugor është e madhe. Qindra mijëra orët e humbura apo stresi i shkaktuar nëpër bllokime e përditshme të trafikut dhe kostoja monetare e riparimit të shpeshtë të automjeteve janë vetëm përbërësit më të dukshëm. Më pak të kuptueshme janë çmimet e rritura të produkteve në tregjet tona apo vëllimi i ulur i tregtisë së brendshme e të jashtme që vijnë si pasoja të kostos tepër të lartë të transportit brenda Shqipërisë. Më tej mund të flasim për fluksin relativisht të ulët të turizmit, qoftë dhe ditor, që pjesërisht vjen dhe nga bezdia tepër e madhe që i shkaktohet çdo qytetari perëndimor nga qarkullimi në rrugët tona. Fakti që Shqipëria mbetet vijimisht jashtë korridoreve të mëdha të tregtisë tokësore e detare ndikohet pjesërisht dhe nga gjendja e infrastrukturës sonë.

Së fundmi, në çdo rast që bie fjala tek dendësia tejet e lartë e qyteteve e lagjeve tona, me gjithë problemet në cilësinë e jetës që kjo dendësi sjell, kritikohet me të madhe mungesa e planeve rregulluese por askujt nuk i shkon ndër mend që një ndër arsyet kryesore që i detyron shqiptarët të jetojnë nëpër pallate shumë-katëshe ngjitur me njëri-tjetrin e jo nëpër shtëpi të vogla private si të Ëndrrës së famshme Amerikane (të cilat kanë kosto tejet të ulët ndërtimi), është dhe mungesa e infrastrukturës që do na lejonte te jetonin dhjetëra kilometra larg vendit të punës e sërish të qarkullonim brenda një kohe të arsyeshme. Shkurt, një ndër arsyet se përse një milion Shqiptarë janë mbledhur në një hapësirë të vogël rreth Tiranës e nuk janë shpërndarë në një mbi-qytet nga Durrësi në Elbasan, e nga Kruja në Kavajë, është edhe që rrugët tona nuk na e lejojnë të jetojmë kaq larg tregjeve të punës.

2
Kur do vijë pra!

Mund të vazhdojmë gjatë me një mijë e një mangësitë që rrjedhin drejtpërdrejtë nga gjendja mjerane e sistemit rrugor, por besoj se ideja e përgjithshme u dha.

Continue reading “Mbi sistemin rrugor”

Parkimi me pagesë: domosdoshmëri ekonomike apo skemë zhvatëse?

1

Miratimi nga ana e Bashkisë së Tiranës i një skeme të gjerë parkimi me pagesë në shumicën e rrugëve të qytetit ka ndezur një pakënaqësi të madhe mes qytetarëve (përfshirë këtu dhe autorin tuaj të dashur), të cilët janë tmerruar nga llogaritë e para që kanë bërë me çmimet e afishuara.

Ndonëse kjo skemë është diskutuar në detaje e ka qenë fare pranë miratimit edhe pak muaj më parë, ajo u la mënjanë në çast të fudnit nga kryetari i shkuar i Bashkisë dhe vetëm tani po ringjallet me pak ndryshime.

Ç’mund të themi mbi domosdoshmërinë e kësaj skeme?

Le të nisemi nga parimet bazë të ekonomisë.

Continue reading “Parkimi me pagesë: domosdoshmëri ekonomike apo skemë zhvatëse?”

Me një të rënë të lapsit: korporatizimi i tregut bujqësor shqiptar

1

Këtë javë qeveria shqiptare vendosi të mos lejojë më shitjen e produkteve bujqësore nga vetë fermerët që rëndom shesin nëpër qytete. Prej 1 Janarit 2016 e më tej ky prodhim do duhet ti shitet paraprakisht pikave të caktuara të shumicës, të cilat do kenë më pas të drejtën të shesin tek konsumatori final. E gjithë kjo në emër të formalizmit të tregut, i cili deri më sot paska shpëtuar mrekullisht nga dara tatimore.

Fatkeqësisht, kjo masë ka për të çuar në korporatizimin, me një të rënë të lapsit, të mbarë bujqësisë shqiptare, e cila në mëngjesin e 1 Janarit do gdhihet nën kontrollin e rreptë të pak shitësve me shumicë.

Continue reading “Me një të rënë të lapsit: korporatizimi i tregut bujqësor shqiptar”

Kur ke kohë të tepërt në aeroport: kronika të luftës ekonomike ballkanike

Para disa javësh mu desh të kaloja disa orë tranziti në aeroportin e Beogradit, ku dhe u përballa me një dilemë të madhe ekonomike. Pasi bëra disa shpenzime të rastit me mbeti në xhep një shumë e vogël dinarësh dhe me tri orë kohë deri sa të nisej avioni im, u vura para kësaj dileme. Paratë ishin shumë pak për tu kthyer në euro, dhe nga Beogradi nuk do më duhej të kaloja më. Kështu, shuma ose do shpenzohej në aeroport, ose do lihej e papërdorur. Duke pasur parasysh dashurinë time të madhe për fqinjët tanë të nderuar, si mund ti shkaktoja dëmin më të madh ekonomik Serbisë, duke e djegur kartëmonedhën, apo duke e shpenzuar?

Duke pasur orë të tëra kohë, iu futa logjikës ekonomike.

Continue reading “Kur ke kohë të tepërt në aeroport: kronika të luftës ekonomike ballkanike”

Si do votoja në referendumin e së Dielës në Greqi

Etjon Basha 1 Qeveria e majtë greke nuk ka arritur dot një marrëveshje të kënaqshme (së paku për të) për mbi rifinancimin e një pjese të borxhit të vendit e kështu ka hedhur në referendum propozimin e partnerëve ndërkombëtarë mbi marrjen e një sërë masash shtrënguese në këmbim të rinegocimit të këstit të rradhës. Që në çastin e shpalljes gjithkush e kuptoi që realisht referendumi do jetë mbi qëndrimin apo jo të Greqisë në eurozonë, pasi në pamundësi për të arritur ndonjë marrëveshje me kreditorët, e vetmja rrugë e hapur për Grekët do jetë rikthimi i një monedhe vendase në qarkullim, monedhë e cila do mundet të prodhohet në ato sasi sa duhen për të shlyer borxhin. Sot për sot sondazhet janë të paqarta, me të dy mundësitë që dalin në krye të tjetrës nga çasti në çast. Sikur autori juaj i dashur të qe qytetar grek dhe sikur ta vriste mendjen ndonjë fije për fqinjët tanë të dashur jugorë, në referendum do votonte “jo”, pra pro daljes efektive të vendit nga eurozona.

Continue reading “Si do votoja në referendumin e së Dielës në Greqi”

Rrugëdalja nga ngërçi i kreditimit

Etjon Basha

1

Që Shqipëria po vuan, mes të tjerash, edhe nga një problem serioz monetar në këto vite është vënë re nga çdo ekspert i fushës. Në kuadrin e përgjithshëm të mendimin Kejsianist që ende ngërthen shumicën e profesionit në Perëndim dhe Shqipëri, diagnoza e shumëkujt përqendrohet tek teoria e “ngërçit të kreditimit”. Kjo qe edhe diagnoza e ofruar në një debat interesant televiziv të transmetuar së fundmi, ku ekspertë të financave debatuan mbi mënyrat se si mundet ekonomia shqiptare të shpëtojë nga ky ngërç ku qenka futur.

Fatkeqësisht nga kjo diagnozë (e cila në vetvete nuk është e gabuar) nuk ka se si të nxjerrim zgjidhjet e duhura për ekonominë shqiptare. Ç‘është pra ngërçi i kreditimit dhe pse nuk qenka problemi kryesor monetar në Shqipëri?

Mezi po pres ta marr vesh dhe unë
Mezi po pres ta marr vesh dhe unë

Continue reading “Rrugëdalja nga ngërçi i kreditimit”

Mbi “krizën” e emigrimit

Etjon Basha

1

Rinisja e vrullshme e emigracionit masiv prej trojeve shqiptare drejt vendeve të Bashkimit Evropian ka lënë shumëkënd të habitur. A nuk i kishin lënë pas shqiptarët pamjet e kampeve të azilantëve e të turmave të dëshpëruara? Ç’qe kjo e mirë në 2015-ën? Ç’i shtyn mijëra e mijëra qytetarë të lënë pas gjithshka kanë e të provojnë fatin në Perëndim ku autoritetet i sigurojnë që nuk kanë për të qëndruar dot?

Le të përpiqemi të analizojmë këtu faktorët ndikues në këto zhvillime. Ndofta do mund të shohim që ky fluks nuk është ndonjë e zezë e madhe dhe e beftë që i ra për pjesë shqiptarëve, por një përgjigje tejet racionale ndaj rrethanave të krijuara në Shqipëri e Dardani.

Continue reading “Mbi “krizën” e emigrimit”

Debat mbi Formalizmin

Etjon Basha

Rikthehen në veprim armiqtë e përbetuar, Mikroborgjezi dhe Qytetari i Angazhuar, këtë herë për të diskutuar, në vazhdën e postimeve mbi Kompromisin e Madh, konceptin e shtetit formalist të propozuar nga blogeri Mencius Moldbug.

2

Qytetari i angazhuar: duke u hallakatur neper blogje e saite, siç e kam dhe zakon, hasa një fenomen fort të çuditshëm që po i ndodh lëvizjes liberale në ShBA.

Mikroborgjezi: ndihem i prekur nga shqetësimi juaj për lëvizjen tonë.

Qytetari i angazhuar: në fakt duhet të ndiheni i shqetësuar, pasi duket që një pjesë jo e vogël e liberalëve të frymës anarkiste e kanë lënë mënjanë ideologjinë tuaj për t’iu bashkangjitur të ashtuquajturës lëvizje formaliste, apo neo-reaksionare, apo kameraliste, apo ruajaliste, sipas hënës.

Mikroborgjezi: ah po, i famshmi Mencius Moldbug me teoritë e tij interesante dhe postimet disa-faqëshe. Shumë kohë ju merrka puna në shtet sa kohë paskeni mundësi të lexoni kaq shumë.

Qytetari i angazhuar: jam i sigurt që ju përkundër nuk keni as një çast të lirë në punën tuaj private, ndonëse dhe ju e paskeni lexuar blogun. Nejse, përtej kënaqësisë që ndjej kur shosh sesi ideologjia juaj e pakët në ndjekës thërrmohet edhe më shumë, më duhet të pranoj që nuk e kam shumë të qartë teorinë e shtetit formalist.

Mikroborgjezi: nuk është shumë e vështirë, në fakt. Formalizmi është parimi i formalizimit, pra të pranimit hapur të asaj që ekziston në praktikë.

Continue reading “Debat mbi Formalizmin”

Çmimi i energjisë dhe tatimi progresiv

Etjon Basha

1

Pas një maratone të gjatë debatesh, më në fund u miratua skema e re e tarifimit të energjisë elektrike për konsumatorët familjarë, pas së cilës çmimi do unifikohet në një fashë të ndërmjetme mes dy çmimeve që ngarkoheshin më parë (për konsumin deri në 300kW e për pjesën mbi ketë konsum).

Qeveria shqiptare ka qenë e palëkundur dhe e bindur në mbrojtjen e kësaj reforme, duke sjellë shumë argumente se përse një çmim unik është shumë i parapëlqyer ndaj një çmimi të shkallëzuar. Mes të tjerash, atyre që argumentonin që struktura e vjetër qe ndërtuar për ti ardhur në ndihmë familjeve me të ardhura të kufizuara, duke ngarkuar një çmim më të ulët për konsumin “thelbësor”, Qeveria u kundërpërgjigjej që skema ishte kthyer në mënyrë abuzimi e nuk ndihmonte aspak familjet e varfra, por mundësonte bizneset apo përdoruesit e tjerë të mëdhenj të ulnin faturimi me lloj-lloj manovrash.

Më tej, argumentohet që çmimi i ri do nënkuptojë që vetëm rreth 35% e familjeve Shqiptare do paguajnë më shumë për energjinë, ndërsa pjesa tjetër do paguajë po aq ose edhe më pak në krahasim me çmimin e shkallëzuar (ajo që harrohet të përmendët është që pikërisht 35%-i më i varfër do paguajë më shumë).

Ajo që nuk i paska shkuar ndër mend askujt deri më sot është që mbarë debati nuk është veçse një pasqyrimi saktë i debatit të vjetshëm mbi taksën e progresive, por me palët në kahe të kundërta!

2

Continue reading “Çmimi i energjisë dhe tatimi progresiv”

Për një reformë reale arsimore (pjesa 2 nga 2)

Etjon Basha

(vijon nga pjesa 1)

Le ta nismi analizën e përfitimeve që zbatimi i sistemit të kuponëve do kish nga këndvështrimi i “partnerit” tonë në kompromis, etatistit mesatar shqiptar.

Për prindërit shqiptarë, përftimi i madh i sistemit të kuponëve do jetë rritja e qenësishme e cilësisë së shërbimit nëpër shkolla. Të vëna para presionit të konkurrencës me mijëra institucione të tjera, shkollat tona 9-vjecare nuk do mund ti lejojnin më vetes luksin e shpërfilljes tërësore të kërkesave të klientëve të tyre të vërtetë, prindërve. Duke pasur si nxitjen ashtu dhe mjetet (menaxhimin autonom të buxhetit të tyre) për tu përmirësuar, është e sigurt që në një kohë fare të shkurtër pamjet e shkollave të shkatërruara që i ekspozojnë nxënësit në mëshirën e elementëve natyrorë dhe ngricës apo dhe i lajmeve mbi kurset private që aksh mësues kërkon si kusht për dhënien e notës do rrallohen në maksimum.

Continue reading “Për një reformë reale arsimore (pjesa 2 nga 2)”