Për një reformë reale arsimore (pjesa 1 nga 2)

Etjon Basha

Kur në një seri të mëparshme shkrimesh diskutova konceptin e Kompromisit të Madh që mund dhe duhet lidhur mes liberalizmit dhe etatizmit në Shqipëri, ceka shkurtimisht edhe fushat ku duhet të përqendrohet kjo marrëveshje. Nëse herën e shkuar pamë se si mund të reformojmë sistemin aktual të pensioneve në mënyrë që të jetë si efiçent në manaxhim ashtu dhe i pëlqyeshëm për shumësinë e madhe të qytetarëve shqiptarë, tash është çasti të shohim si mund të përmirësojmë në të njëjtën hulli sistemin arsimor në Shqipëri.

Aktualisht në Shqipëri çdokush është i detyruar të ndjekë arsimin 9-vjecar i cili ofrohet “falas” (kupto: financohet jo nga përdoruesit por nga taksapaguesit) në shkollat publike. Kundërshtia liberale ndaj një skeme të tillë, fatkeqësisht universale në botën e sotme, është e njohur. Së pari, si çdo detyrim tjetër i qytetarit nga ana e shtetit, edhe arsimi i detyruar është një thyerje e etikës liberale. Së dyti, kostoja e një skeme të tillë është e madhe, si në terma financiarë ashtu dhe në terma oportune (mendoni se sa më mirë do mund të ishin përdorur vitet e shpenzuara nëpër bankat e shkollave shtetërore ku pakgjë mbahet mend pas provimit të radhës). Së treti dhe më e rëndësishmja, arsimi i detyruar publik përdoret së paku pjesërisht si mjet propagande nga ana e shtetit, propagandë ndaj së cilës fëmijë të vegjël në moshë nuk kanë se si të mbrohen. Kështu, është fare e lehtë për shtetin të risë breza të tërë që do bëjnë shumë pak rezistencë ndaj rritjes së vijuar të pushtetit shtetëror në shoqëri.

Reforma e pastër liberale e arsimit 9-vjeçar do ishte e thjeshtë për tu marrë me mend, por qëllimi i këtij postimi është tjetër. Si mund të përmirësojmë sistemin aktual në drejtim të liberalizmit por pa cënuar me tepri ndjeshmëritë etatistë të shqiptarit mesatar?

Continue reading “Për një reformë reale arsimore (pjesa 1 nga 2)”

Domosdoshmëria e ri-fokusimit të politikës së jashtme të Shteteve Shqiptare

Etjon Basha

1

Reagimi fare skandaloz i autoriteteve të ndryshme Europiane ndaj krizës tepër e rëndë diplomatike që ka shpërthyer mes Shqipërisë dhe Serbisë duket se ka ndezur befasisht euro-skepticizmin ndër shqiptarë. Mbetet për tu parë nëse kjo frymë do mbijetojë në afat të gjatë apo do fashitet pasi situata e krijuar të mbyllet në një mënyrë apo në tjetër, por gjasat janë disi më të mëdha për skenarin e parë.

Para se të vijoj me postimin, më duhet të marr një çast krenarie në këtë pikë pasi një zhvillim të tillë e pata parashikuar në Janar të 2013-ës në postimin tim “Shqiptarët dhe dritëshkurtësia e ndërkombëtarëve”, ndonëse kurrsesi nuk mund ta merrja me mend që incidenti katalizator do ishte kaq serioz dhe aspak një detaj banal i aksh negociate me BE-në.

Në çdo rast, euro-skepticizmi është një zhvillim më se i mirëpritur ndër shqiptarë. Ndonëse këtu kam shprehur vijimisht si kritikat e mia mbi BE-në ashtu dhe bindjen që megjithatë shqiptarët duhet të synojnë integrimin si të keqen më të vogël realisht të arritshme (por sërish si një të keqe), nuk ka kurrfarë arsyeje se përse Kombi ynë duhet të “integrohet” (në thonjëza pasi integrimi i kombësive europiane nuk ka sesi të ndodhë veçse në fantazinë fare naive të eurokratëve) me bindje të plotë.

Continue reading “Domosdoshmëria e ri-fokusimit të politikës së jashtme të Shteteve Shqiptare”

Skenari ogurzi i radhës?

Etjon Basha

Sot përfundimisht po bëhet mjaft e qartë që gjithë situata e krijuar para, gjatë dhe pas ndeshjes tashmë famëkeqe në Beograd nuk na qenë paska një seri incidentesh “spontane” e të keq-menaxhuara nga ana e autoriteteve serbe, por diçka shumë më e rëndë. Po ngjan gjithnjë  e më e mundur që sot po gjendemi në mes të një skenari të gjerë, të planifikuar me kohë e të mirë-koordinuar që synon nxitjen e dhunës nga ana e shqiptareve. Për ç’qëllim dhe cui bono?

Më tej, duket edhe më e qartë që një skenar i tillë nuk po përfshika vetëm fqinjët tanë të dashur, por shkuaka shumë më thellë në strukturat e kontinentit tanë jo më pak të dashur (apo jo, Fishta?).

Sidoqoftë, edhe sot është me rëndësi madhore që shqiptarët kudo qofshin të mos bien pre e cilitdo makinacioni që padyshim është përgatitur e mund të luhet ndaj nesh në ditët në vijim. Secili duhet të ruajë një standard moral jo më të ulët se ai i dëshmuar nga futbollistët tanë në çaste shumë më të vështira. Nëse sot për sot përmasat e kësaj që po ndodh nuk mund ti kuptojmë, do vijë dita që çdo gjë do sqarohet. Ndërkohë është imperative që askush të mos bie pre e provokimeve të hapura por të ruajë qetësinë e të kalojë këtë stuhi të sajuar për kush-e-di ç’arsye.

Dhe, meqë ra fjala, në se gjermanët ngulin këmbë pas kuintave që Kryeministri i Shqipërisë na u dashka të vijojë me patjetër me vizitën e tij mendjelehtësisht të fort-trumpetuar në Beograd, është dhe vetë Kryeministria ajo që nuk duhet të bie pre e provokimit të radhës, por ti japë gjithë “dashamirësve” të Shqipërisë përgjigjen që meritojnë: në Beograd shkoni vetë.

Për një reformë reale të pensioneve (pjesa 3 nga 3)

Etjon Basha

(vijon nga pjesa e dytë)

Dy kundërshti mund të ngrihen ndaj skemës që propozova më sipër.

Së pari, është e qartë që sa kohë besojnë që diçka e tillë mund të zbatohet pa ndonjë stres të madh në buxhet, një shumicë e madhe  e qytetarëve shqiptarë (që janë pashmangshmërish etatistë) do e mirëprisnin krahëhapur një sistem të tillë pensionesh, i cili ka gjithë tiparet e skemave të panumërta të rishpërndarjes të pasurisë dhe asnjë nga tiparet e skemave që ofrohen rëndom në tregun privat.

Por si mundemi ne që e mbajmë vetëm për liberalë të mëdhenj, të propozojmë skema të tilla etatsite e majtiste? Mos vallë kemi flakur tutje idetë tona në favor të demokracisë sociale apo ndonjë sistemi të tillë po aq qesharak shtetëror?

Apo jo?
Apo jo?

Continue reading “Për një reformë reale të pensioneve (pjesa 3 nga 3)”

Për një reformë reale të pensioneve (pjesa 2 nga 3)

Etjon Basha

(vijon nga pjesa e parë)

Reforma që propozohet këtu është e tillë: së pari, gjithë kontributet në sistemin e sigurimeve shoqërore duhen zeruar, duke përfshirë ato që paguhen nga punëdhënësit. Pensionet në Shqipëri do duhen paguar 100% nga buxheti i shtetit. Së dyti, çdo shtetas shqiptar me pasaportë të vlefshme e me rezidence në Shqipëri do përfitojë një pension fiks mujor prej 19’000 lekësh nga çasti që mbush moshën e caktuar, pa asnjë kusht apo favor tjetër. Çdo pension i veçantë për profesione të caktuara mbi këtë shumë do duhet eliminuar në çast. Fund.

E sqaruar kështu, kjo reformë duket thjesht utopia majtiste e radhës, ku secili do ndihmohet falas nga shteti pa kurrfarë ndikimi në buxhet. Mirëpo një analizë e thjeshtë e shifrave dëshmon që një skemë e tillë nuk është aspak e pamundur për tu financuar.

Apo jo?
Apo jo?

Continue reading “Për një reformë reale të pensioneve (pjesa 2 nga 3)”

Për një reformë reale të pensioneve (pjesa 1 nga 3)

Etjon Basha

Ja një fjali me të cilën thuajse kushdo do bie dakord: sistemi i pensioneve në Shqipëri duhet reformuar në mënyrë urgjente. Nuk ka pensionist i cili nuk ankohet për  trajtimin që pëson nga Instituti i Sigurimeve Shoqërore, nuk ka deputet i cili, po të pyetet, nuk kritikon rëndë sistemin aktual të pensioneve dhe nuk ka qeveri e cila nuk ka bërë ndryshime të vazhdueshme në sistem. Si e ka hallin ky sistem pensionesh dhe a mund të reformohet në mënyrë të pranueshme?

Continue reading “Për një reformë reale të pensioneve (pjesa 1 nga 3)”

Mitet e socializmit shqiptar: pjesa e V

Etjon Basha

(në vazhdën e shkrimeve 1,2,3,4)

Sikur të mbyllim ca kisha e xhami, mërziteni o çuna?
Sikur të mbyllim ca kisha e xhami, mërziteni o çuna?

Vizita e së Dielës së shkuar të Papës në Shqipëri i dha rast shumëkujt të krenohej me traditën e tolerancës fetare që mbizotëron në Shqipëri. Mes atyre që krenohen ka pasur çuditërisht edhe nga ata nostalgjikë të regjimit socialist që kanë pretenduar që një pjesë jo e vogël të tolerancës së sotme fetare është krijuar, me apo pa dashje, nga fushata e egër e luftës ndaj fesë në të cilën u angazhuan Hoxha&co. (ironikisht, pikërisht ajo fushatë që u dënua ashpër gjatë vizitës së papës) Argumenti thelbësor duket të jetë ky: brezi i lindur nën regjimin socialist është dukshëm më pak fetar se brezi paraardhës. Nëse ky brez, i cili ruan sot tolerancën fetare, do të ish rritur thjesht në ndikimin e prindërve dhe nuk do i qe nënshtruar fushatës anti-fetare socialiste, pretendohet që Shqipëria do qe shumë më pak tolerante sot.

Continue reading “Mitet e socializmit shqiptar: pjesa e V”

Grushti i parë i shtetit në shekullin e ri

Etjon Basha

Autori juaj kishte përgatitur një postim relativisht të gjatë me disa komente praktike dhe teorike mbi situatën e krijuar rreth Bankës së Shqipërisë. Mirëpo përtesa e pashmangshme e sezonit veror më shtyu të mos e postoja kur qe rasti dhe tashmë duket se ngjarjet kanë marrë të tillë rrjedhë që ai artikull nuk do ketë më shumë vlerë.

Mjafton të them që, për nga mënyra se si u “zgjidh” çështja e vjedhjes në Bankën e Shqipërisë , ajo doli tejet e dobësuar nga gjithë këto zhvillime dhe pavarësia e saj reale (në mos ajo formale) u cënua tepër si nga refuzimi I Guvernatorit për tu dorëhequr kur qe çasti ashtu dhe nga vendimi i turpshëm për arrestimin e tij (njëra nga këto ngjarje do qëndrojë gjatë në historinë moderne të Shqipërisë pasi shumëshka tjetër të jetë harruar dhe  pasionet e çastit të veniten).

Në kushtet kur në Shqipëri nuk gëzojmë konkurrencë të lirë monetare apo një Bankë Qendrore private, një Bankë Qendrore (relativisht) e pavarur është alternativa praktikë më e mirë. Kështu, duke prekur këtë pavarësi, gjithë kjo çështje ka cënuar jo pak qëndrueshmërinë financiare të Shqipërisë, përkundër deklaratave të përditshme që na sigurojnë për të kundërtën.

Le të urojmë që ekipi i ri drejtues të na sjellë një hop aq të madh cilësor me politikën e re monetare sa të kompensojë Shqipërinë për këtë humbje (mund të niset duke flakur politikën informale të fiksimit të kursit ndaj Euros dhe të adoptohet një farë programi stabilizimi të yield-eve nominale). Mirëpo më duhet të pranoj që nuk kam fort besim që ndonjë gjë e tillë do ndodhë.

Parimi i çuditshëm i bashkëpunimit politik

Etjon Basha

1

Ashtu si me cilëndo fe dominante, është shumë argëtuese të hetosh kontradiktat e brendshme të demofilisë së skajshme të botës moderne, e cila prej 20 vitesh edhe shqiptarëve po iu imponohet fuqishëm. Dhe pak të tilla kontradikta bien më fort në sy (për keq) sesa parimi absurd i “bashkëpunimit politik”.

Gjatë javëve që rrodhën para marrjes së statusit të vendit kandidat, por veçanërisht pas kësaj ngjarjeje dhe në kulm gjatë vizitës pompoze të Presidentit në ikje të Komisionit Europian, mediat e çfarëdo lloji kanë buçitur me mesazhin e famshëm të bashkëpunimit: nëse Shqipëria jonë e dashur do ka ndër mend të shkojë gjëkundi, partitë politike duhet ti lënë mënjanë ndasitë e thella e të bashkëpunojnë vrullshëm në të mirë të integrimit të vendit. Vetëm kështu, pretendohet, mund të lëmë pas tranzicionin e famshëm.

Ndër shumësinë e besimeve të çuditshme e dogmatike të demofilisë, ai i bashkëpunimit politik apo i “bipartizanizmit” siç njihet në ShBA, është padyshim më qesharaku: nëse të dy (apo të gjitha) partitë bashkëpunojnë njëtrajtësisht, përse na u dashkan partitë? Përse u dashka të votojmë, nëse cilido kandidat që do fitojë këshillohet të ndjekë po të njëjtat politika në bashkëpunim me ata që do humbasin? Ç’u ndodhi gjithë atyre fjalëve të bukura (dhe qesharake) mbi të mirat e konkurrencës politike nëse po kësaj konkurrence i vihet shqelmi në emër të bashkëpunimit? Në treg “bashkëpunimi” njihet më tjetër emër: kartelizim në dëm të konsumatorit.

Continue reading “Parimi i çuditshëm i bashkëpunimit politik”

Kuptimi i Statusit të Vendit Kandidat

Etjon Basha

Tani që kam vëmendjen tuaj...
Tani që kam vëmendjen tuaj…

 

Më në fund, duket se një tjetër etapë në rrugën e gjatë të Shqipërisë deri në integrimin e potë në Bashkimin Evropian u kalua, ma marrjen e statusit tashmë famëkeq (1,2) të vendit kandidat. Padyshim që sot do dëgjomë nga shumëkush që, për punë 10-15 vitesh më së shumti, edhe në do i bashkohemi “familjes europiane”. Kosova nuk do mund të vonojë shumë më tepër.

Opinioni ynë në lidhje më BE-në dhe anëtarësimin e Trevave Shqiptare në të ka mbetur i pandryshuar që prej postimeve të para në këtë blog katër vite më parë: prej fillimeve të tij relativisht liberale, Bashkimi Evropian ka evoluar drejt një marrëveshje vigane për kartelizimin e njëkohshëm të mijëra tregjeve. Me anë të harmonizimit fiskal dhe ligjor, BE-ja minimizon përparësitë e tregut të përbashkët evropian, mbi themelet e të cilit ajo ngrihet. Duke ngulur këmbë në standarde arbitrare dhe unitare të cilësisë së produkteve, Brukseli i dorëzon 505 Milionë konsumatorë në duart e pak shoqërive të mbrojtura nga konkurrenca. Duke nxitur korporatiziminin e prodhimit dhe të punës, Brukseli agregon në mënyrë artificiale mijëra e mijëra marrëveshje të lira tregu në pak super-kontrata vigane pune, duke lënë jo pak punëkërkues pa punë, e jo më pak punëdhënës pa prodhim. Duke ngritur barriera të larta tregtare me botën, BE-ja çimenton statusin a saj si një bastion proteksionizmi. Duke ndërprerë arbitrarisht konkurrencën e dhjetëra valutave kombëtare për të ngritur një super-valutë unike, gjysma e kontinentit dërgohet në krizë.

Continue reading “Kuptimi i Statusit të Vendit Kandidat”