Mitet e socializmit shqiptar: pjesa e IV

Etjon Basha

4. “Liberalizimi i ekonomisë në vitet ’90 shkatërroi industrinë vendase”

Së fundmi, ç’mund të thuhet mbi pretendimin të mirënjohur që ‘terapia e shokut’ e viteve ’90 shkatërroi tërësisht gjithë bazën e kapitalit industrial në Shqipëri?

Po pra shokë, ç'mund të thonë?
Po pra shokë, ç’mund të thonë?

Dy përgjigje vijnë natyrshëm.

Së pari, si mund ta dinë me kaq siguri nostalgjikët tanë që fabrikat e ngritura gjatë kohës së socializmit vlenin më shumë si mjete prodhuese se si skrap? Askush nuk e mohon që shumica dërmuese e makinerive në përdorim në këto fabrika qenë të një niveli teknologjik tejet të vjetruar, edhe me standardet e lindjes socialiste, jo më të perëndimit. Sa valutë të huaj, jetike në ato vite të para të vështirësisë së skajshme ekonomike, mund të fitonte Shqipëria nga shitja e sapunit ose gomës shqiptare përkundër ofertave tejet të lira dhe shumë më cilësore ndërkombëtare?

Në vitet '60 makineri të Revolucionit Industrial nisën të vidheshin nga Muzeumet e Evropës...
Në vitet ’60 makineri të Revolucionit Industrial nisën të vidheshin nga muzeumet e Evropës…

Gjasat janë që duke shkatërruar dhe shitur për skrap këto asete, Shqipëria fitoi fluksin e parë të valutës së huaj që u bë i domosdoshëm për nisjen e aktivitetit të parë tregtar ndërkombëtar, aktivitet që ktheu klasën e mesme (dhe qytetërimin) në Shqipëri pas një gjysmëshekulli harrese.

Mirëpo me të drejtë mund të ngrihet një kundërshti në këtë pikë: këto asete prodhuese në fakt nuk iu nënshtruan fare testit të tregut. Nuk u organizua ndonjë ankand i këtyre fabrikave, e as u shpërndanë aksione popullsisë së përgjithshme ose së paku punëtorëve. Këto asete u shkatërruan spontanisht nga turma të inatosura të cilat më tej vijuan të shisnin ç’mundën. A është ky ‘privatizimi’ i famshëm që mbrojmë këtu?

Privatizimi, stil Shqiptar
Privatizimi, stil Shqiptar

Ndonëse këto pretendime janë tërësisht të vërteta, nostalgjikët bëjnë mirë të mos i trumbetojnë fort. Kjo pasi faji për këtë “privatizim” shkel-e-shko bie kryekëput në derë të vetë regjimit socialist. Nëse, pas vdekjes së Hoxhës, rrëgjimi do kish nisur reformën graduale ekonomike, privatizimi i aseteve prodhuese do kish vijuar i rregullt dhe gradual. Shqipëria do kish hyrë në historinë Evropiane si vendi që flaku i pari socializmin në Lindje, dhe ndofta i gjithë episodi i shëmtuar i 1997-ës do qe shmangur plotësisht (por kjo është çështje tjetër).

Por regjimi vendosi të mbërthente pushtetin sa më gjatë të qe e mundur (me gjithë gjasat aq sa eksponentët kryesorë të shpëtonin ç’të mundnin nëpër llogari private në Perëndim) duke flakur tutje mundësinë e artë që vdekja e Hoxhës i ofroi Shqipërisë për tu liberalizuar e para në mbarë lindjen. Kjo zgjedhje e dënoi masën e gjerë të qytetarëve të vuanin deri dhe urinë, dhe rriti tensionin e përgjithshëm në maksimum.

Kur muri i izolimit, në vazhdën e ngjarjeve të ’90-ës në Lindje, më së fundi ra edhe në Shqipëri dhe popullsia e gjerë në fund e kuptoi se ç ‘sakrifica të tmerrshme kishte bërë për një gjysmëshekulli, turmat e inatosura qenë fenomeni më i butë që mund të pritej. Madje, masa e gjerë e shqiptareve u sollën me shumë qytetari duke pasur parasysh rrethanat.

Mund të qe djegur Komitetit Qendror me gjithë staf brenda (e pabesueshme? operativët e ShIK-ut në Vlorën e ’97-ës do mendonin ndryshe sikur të qenë në gjendje të mendonin), e jo ndonjë fabrikë e vjetruar në periferi.

Kështu, edhe faji për shkatërrimin e nxituar të bazës modeste dhe gati-muzeale industriale shqiptare e mban i vetëm regjimi luminar socialist shqiptar. Ky regjim për 50 vjet ushqeu etjen për pushet të një brezi e rajoni ta caktuar me mundin dhe jetët e popullsisë së gjerë që mbahej në injorancë dhe terr mendor, kushtet e një stalle të madhe në formën e Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë. Nëse disa fabrika të stër-vjetëruara u ngritën me mundin e disa brezave, ato sërish u sakrifikuan për ti blerë këtij regjimi pesë vjet më shumë kohë.

Nëse, duke njohur gjithë këto fakte – që nuk ka shqiptar që nuk i njeh mirë – ende sot mbesin nga ata që idealizojnë këtë regjim, kjo veçse flet për nevojën urgjente të kantonizimit të Hapësirës Shqiptarë. Le ti shkojë Qesarit ajo që i takon Qesarit.

I am Enver Hoxha, and I approve this message
I am Enver Hoxha, and I approve this message

3 thoughts on “Mitet e socializmit shqiptar: pjesa e IV

Leave a Reply