Mbi sistemin rrugor

(në vazhdën e shkrimeve mbi “Kompromisin e Madh” mes liberalizmit dhe etatizmit, [1], [2], [3])

1
Kur do vijë dita?

1. Mangësitë e sistemit rrugor

Ndër mangësitë shumta të Shqipërisë është edhe gjendja tejet e dobët e infrastrukturës rrugore në vend. Jo vetëm që rrjeti rrugor është shumë më i rrallë se në perëndim, ku rëndom edhe qyteza fare të vogla lidhen në mënyrë të drejtpërdrejtë me rrugë cilësore, por dhe aq infrastrukturë sa ekziston vuan nga cilësia e dobët e punimeve dhe mungesa e mirëmbajtjes. Edhe vepra që konsiderohen si më rendësi strategjike, të tilla si Rruga a Kombit apo segmente të tjera autostrade, nisin e valëzohen sa më shumë kalon koha.

Kostoja e një sistemi të tillë rrugor është e madhe. Qindra mijëra orët e humbura apo stresi i shkaktuar nëpër bllokime e përditshme të trafikut dhe kostoja monetare e riparimit të shpeshtë të automjeteve janë vetëm përbërësit më të dukshëm. Më pak të kuptueshme janë çmimet e rritura të produkteve në tregjet tona apo vëllimi i ulur i tregtisë së brendshme e të jashtme që vijnë si pasoja të kostos tepër të lartë të transportit brenda Shqipërisë. Më tej mund të flasim për fluksin relativisht të ulët të turizmit, qoftë dhe ditor, që pjesërisht vjen dhe nga bezdia tepër e madhe që i shkaktohet çdo qytetari perëndimor nga qarkullimi në rrugët tona. Fakti që Shqipëria mbetet vijimisht jashtë korridoreve të mëdha të tregtisë tokësore e detare ndikohet pjesërisht dhe nga gjendja e infrastrukturës sonë.

Së fundmi, në çdo rast që bie fjala tek dendësia tejet e lartë e qyteteve e lagjeve tona, me gjithë problemet në cilësinë e jetës që kjo dendësi sjell, kritikohet me të madhe mungesa e planeve rregulluese por askujt nuk i shkon ndër mend që një ndër arsyet kryesore që i detyron shqiptarët të jetojnë nëpër pallate shumë-katëshe ngjitur me njëri-tjetrin e jo nëpër shtëpi të vogla private si të Ëndrrës së famshme Amerikane (të cilat kanë kosto tejet të ulët ndërtimi), është dhe mungesa e infrastrukturës që do na lejonte te jetonin dhjetëra kilometra larg vendit të punës e sërish të qarkullonim brenda një kohe të arsyeshme. Shkurt, një ndër arsyet se përse një milion Shqiptarë janë mbledhur në një hapësirë të vogël rreth Tiranës e nuk janë shpërndarë në një mbi-qytet nga Durrësi në Elbasan, e nga Kruja në Kavajë, është edhe që rrugët tona nuk na e lejojnë të jetojmë kaq larg tregjeve të punës.

2
Kur do vijë pra!

Mund të vazhdojmë gjatë me një mijë e një mangësitë që rrjedhin drejtpërdrejtë nga gjendja mjerane e sistemit rrugor, por besoj se ideja e përgjithshme u dha.

Continue reading “Mbi sistemin rrugor”

Rasti i Tajvanit: Pse mirëqenia nuk varet nga njohjet

Që nga shpallja e pavarësisë, Kosova ka qenë thuajse e tërbuar pas konsolidimit të shtetësisë me njohje ndërkombëtare. Nuk është çudi që “politika e jashtme” është tkurrur gati në funksionin e vetëm të shtimit të kësaj liste. Edhe marrëveshja e mirëpritur e MSA-së u kritikua për faktin që BE-ja nuk e gjykon statusin e shtetësisë së Kosovës.

Njohjet janë shumë të rëndësishme dhe të mirëseardhura dhe sa më shumë aq më mirë. Por në Kosovë kjo është shndërruar në obsesion i cili e ka larguar vëmendjen prej asaj që është edhe më e rëndësishme: vet mirëqenia e qytetarëve të Kosovës.

Continue reading “Rasti i Tajvanit: Pse mirëqenia nuk varet nga njohjet”

Mbi sistemin kreditor në vend

Sistemi kreditor në Kosovë është një temë e nxehtë për të cilën është shfaqur mllef i madh. Një spektër i madh i qytetarëve, ndërmarrësve dhe ekonomistëve i kanë gjykuar tepër të pafavorshme kushtet e kreditimit për shkak të perceptimit që normat e interesit janë të larta dhe kërkesat për kolateral shumë të rrepta.

Ky mllef i shprehur është i kuptueshëm, duke pasur parasysh rëndësinë vitale të kreditimit në mbështetjen dhe shtytjen e afarizmit, pa të cilin nuk mund të ketë punësim, zvogëlim të varfërisë dhe zhvillim ekonomik.

Continue reading “Mbi sistemin kreditor në vend”

Parkimi me pagesë: domosdoshmëri ekonomike apo skemë zhvatëse?

1

Miratimi nga ana e Bashkisë së Tiranës i një skeme të gjerë parkimi me pagesë në shumicën e rrugëve të qytetit ka ndezur një pakënaqësi të madhe mes qytetarëve (përfshirë këtu dhe autorin tuaj të dashur), të cilët janë tmerruar nga llogaritë e para që kanë bërë me çmimet e afishuara.

Ndonëse kjo skemë është diskutuar në detaje e ka qenë fare pranë miratimit edhe pak muaj më parë, ajo u la mënjanë në çast të fudnit nga kryetari i shkuar i Bashkisë dhe vetëm tani po ringjallet me pak ndryshime.

Ç’mund të themi mbi domosdoshmërinë e kësaj skeme?

Le të nisemi nga parimet bazë të ekonomisë.

Continue reading “Parkimi me pagesë: domosdoshmëri ekonomike apo skemë zhvatëse?”

Një qasje ndryshe ndaj informalitetit

Të drejtat autoriale i mbanë Gazeta Jeta në Kosovë

Informaliteti është ajo pjesë e ekonomisë e cila nuk tatohet apo monitorohet në çfarëdo forme nga qeveria. Biznese informale janë ato të cilat nuk i deklarojnë të gjitha të hyrat në mënyrë që t’i shmangen pagesës së tatimeve apo nuk afarojnë në përputhje me rregullat e sigurisë, higjienës, hapësirës, etj. Continue reading “Një qasje ndryshe ndaj informalitetit”

Me një të rënë të lapsit: korporatizimi i tregut bujqësor shqiptar

1

Këtë javë qeveria shqiptare vendosi të mos lejojë më shitjen e produkteve bujqësore nga vetë fermerët që rëndom shesin nëpër qytete. Prej 1 Janarit 2016 e më tej ky prodhim do duhet ti shitet paraprakisht pikave të caktuara të shumicës, të cilat do kenë më pas të drejtën të shesin tek konsumatori final. E gjithë kjo në emër të formalizmit të tregut, i cili deri më sot paska shpëtuar mrekullisht nga dara tatimore.

Fatkeqësisht, kjo masë ka për të çuar në korporatizimin, me një të rënë të lapsit, të mbarë bujqësisë shqiptare, e cila në mëngjesin e 1 Janarit do gdhihet nën kontrollin e rreptë të pak shitësve me shumicë.

Continue reading “Me një të rënë të lapsit: korporatizimi i tregut bujqësor shqiptar”

Kur ke kohë të tepërt në aeroport: kronika të luftës ekonomike ballkanike

Para disa javësh mu desh të kaloja disa orë tranziti në aeroportin e Beogradit, ku dhe u përballa me një dilemë të madhe ekonomike. Pasi bëra disa shpenzime të rastit me mbeti në xhep një shumë e vogël dinarësh dhe me tri orë kohë deri sa të nisej avioni im, u vura para kësaj dileme. Paratë ishin shumë pak për tu kthyer në euro, dhe nga Beogradi nuk do më duhej të kaloja më. Kështu, shuma ose do shpenzohej në aeroport, ose do lihej e papërdorur. Duke pasur parasysh dashurinë time të madhe për fqinjët tanë të nderuar, si mund ti shkaktoja dëmin më të madh ekonomik Serbisë, duke e djegur kartëmonedhën, apo duke e shpenzuar?

Duke pasur orë të tëra kohë, iu futa logjikës ekonomike.

Continue reading “Kur ke kohë të tepërt në aeroport: kronika të luftës ekonomike ballkanike”

Kundër kulturës së korrupsionit

Të drejtat autoriale i mbanë Gazeta Jeta në Kosovë

Përhapja e gjerë dhe rezistenca e vazhdueshme e korrupsionit në Kosovë gjatë 15 viteve të fundit ka krijuar idenë pesimiste që ai nuk mund të ndalet. Një pjesë e këtij defetizmi është e kuptueshme: korrupsioni është kulturë dhe kulturat ndryshojnë ngadalë. Continue reading “Kundër kulturës së korrupsionit”

Natural Beauty Held Back by Poor Rule of Law

Originally published on Mises Canada (September 17, 2014)

Albania is a beautiful country. It made it in The Guardian’s list of 20 best bargain beach holidays in 2013 and Land Rover chose its rough and rugged Accursed Mountains to display the prowess of their new Discovery model. Some of its southern sand and shingle beaches are even reminiscent of Caribbean blue seas. In 2014 New York Times ranked Albania fourth among 52 destinations to be visited. But despite boasting one of nature’s most beautiful places in Europe for summer tourism, the country still lags behind other European destinations with its undeveloped infrastructure. Continue reading “Natural Beauty Held Back by Poor Rule of Law”

Një tragjedi shqiptare

Të drejtat autoriale i mbanë Gazeta Jeta në Kosovë

Pse festohet 29 nëntori në Tiranë si ditë e “çlirimit” nga pushtimi nazist? Gjermanët u larguan nga Shqiperia jo sepse u mundën nga komunistët, por sepse në përpjekje për t’u mbrojtur nga sulmet Aleate në Gjermani prezenca e tyre kërkohej atje. Vështirë të quhet “çlirim” tërheqja vullnetare e një superfuqie ushtarake të kohës. Continue reading “Një tragjedi shqiptare”